JOENOES POLNAIJA

muzikant en acteur

Alles of niets

“Ik zie mezelf als een moderne krijger”, begint Joenoes met een vastberaden blik in zijn ogen. “Dat zit in ons. Dat is doorgegeven van generatie op generatie. Voorheen wilde ik graag de krijger uithangen door écht te vechten, te schreeuwen bij een demonstratie en als het even kon een confrontatie met de M.E. Maar het hielp mij niet. Het bracht mij niets goeds. De mensen die ik daarmee wilde bereiken duwde ik alleen maar meer van mij af omdat ik schreeuwde om aandacht. Ik heb in het theater een hele andere manier gevonden om krijger te zijn. Een vorm die niet schreeuwt maar juist aangenaam is om naar te luisteren. Ik ben een krijger, net als mijn ouders, mijn grootouders en voorouders. Het gaat niet om de wapens, het gaat om de mindset. Alles of niets.”
Muzikant en acteur Joenoes Polnaija behoort tot de derde generatie Molukkers in Nederland. In zijn nog jonge carrière heeft hij al behoorlijk wat hoogtepunten op zijn conto staan met rollen in de film “De Punt” en series “’t Schaep Ahoy” en “Petticoat”. Als voorlopige kers op de taart is hij nu ook te zien in zijn eerste eigen theatervoorstelling “Dengar”. Hierin zien we hoe Joenoes wat van zijn leven wil maken als mens, muzikant, acteur en hoe hij omgaat met de daarbij behorende obstakels. In zijn verhaal neemt hij je mee van links naar rechts en wil hij een brug slaan tussen het heden en het verleden. We zien de koffers van zijn opa en gaan van schepen vol specerijen naar stilstaande treinen.

 

PULANG

“Mijn vaders’ familienaam is Polnaija en komt van het eiland Saparua uit het dorpje Booi. Dat mooie dorp dat bekend staat om de trappen door het hele dorp heen. Mijn moeders’ familienaam is Lumulisanaij. Mooie naam he? Haar kant van de familie komt van het dorp Buria. Dat ligt in de bergen van West Seram het moedereiland van de Molukken. Twee jaar geleden ben ik teruggegaan, met mijn vader en broertje. Het was voor ons alledrie de eerste keer. Een maand lang in het land zijn waar mijn roots liggen. “Pulang”, terug naar huis. Het voelde écht als thuis terwijl ik er nog nooit geweest was. Alles klopte! Dan kom je in een dorp met allemaal mensen die je niet kent maar je lijkt op ze, je hebt dezelfde gezichtsuitdrukkingen, dezelfde lach, dezelfde bouw, dezelfde trekjes; prachtig! Dit is Bangsa, één volk. Als ik dan ook tegen een andere Molukker bangsa zeg dan wil ik aangeven dat ze broeder of zuster zijn. Je geeft ermee aan dat je hetzelfde bent.
Van mijn familie uit Seram hebben we veel traditionele en culturele dingen geleerd. Zo dansten we op een avond de maru-maru. Dan sta je zij aan zij in een grote kring en zingen we in de oude taal. Tegelijkertijd wordt er eten gedeeld en sopi gedronken. Iedereen uit dezelfde bamboe beker. Alle handelingen hebben een betekenis. Ik heb me laten vertellen dat het lied gezongen wordt als dank naar de Schepper voor een goede oogst. De taal waarin we zongen was de allereerste taal van onze voorouders toen ze nog samenleefden in Nunusaku. Dat is echt way back! We leerden woorden in Bahasa Alune, de taal van de Alune stam waar mijn moeders familie toe behoort en we hebben ons gewassen in de Sapalewa rivier. Alles gebeurt met respect voor de natuur. Voordat we de rivier ingingen moest ik mezelf voorstellen en om toestemming vragen. Dat bewustzijn, dat we onderdeel zijn van de natuur en niet boven de natuur staan, houd ik vast. Dít zijn waardevolle dingen. Dit is onderdeel van mij. Dit is waar ik vandaan kom. Het is belangrijk om te weten waar je vandaan komt en te weten waar je nu bent om zo te bepalen waar je naar toe gaat.

 

MET EEN FLYING-KICK DOOR MIJN KAMER

Elke avond werden er mooie Alfoerse verhalen verteld. Maar er waren ook verhalen waar ik minder blij van werd. Zo vertelde mijn oom dat er ten tijde van de RMS guerrillaoorlog veel Berg-Alfoeren werden gedood. Niet door het Indonesische leger maar door de mensen van de RMS omdat ze bijvoorbeeld niet mee wilden vechten. Dat kwam hard binnen. Dit soort verhalen kende ik niet. Zij gaven niet zoveel om politiek. Toen niet en nu nog steeds niet. Zij geven om het volk en de bijzondere schatten van onze cultuur die ons uniek maken. Die mening deel ik. De reis naar de Molukken heeft mij andere perspectieven laten zien. Het heeft mij compleet gemaakt. Sindsdien ben ik meer gefocust en weet ik wat mijn doel is.
Die focus heb ik niet altijd gehad. Dat kwam bij mij toen ik zeventien jaar was en voor het eerst op de filmset stond. Ik was net van de middelbare school af en kwam in een gat terecht van 2 jaar. 

Ik deed geen vervolgopleiding en ik werkte ook niet. Hangen op straat met mijn vrienden was toen het belangrijkst voor me. Tot ik op Facebook een oproep zag waarin stond dat ze Molukse jongeren zochten voor een speelfilm. Ik had niets te verliezen en het leek me eigenlijk wel cool. Tot mijn grote verrassing werd ik gecast en heb daarmee voor het eerst mogen proeven van het acteren. Het heeft me nooit meer losgelaten. Iemand anders kunnen zijn. Jezelf verplaatsen in iemand anders’ situatie. Ik vond het geweldig. Ik keek vroeger als kind al veel films. Bijvoorbeeld naar de 3 Ninja’s. Dan wilde ik altijd iemand zijn uit de film en bedacht ik mijn eigen situaties. Als een ninja vloog ik met een flying-kick door mijn kamer om mijn buurmeisje te redden. 

 

GEKLEURDE ROMEO

Ik kom uit een omgeving waar de meeste jongens dezelfde baan hebben als hun vaders. Is je vader bouwvakker, schilder of lasser? Dan is de kans groot dat jij dat ook wordt. Daar is helemaal niets mis mee. Maar omdat ik twee linker handen heb werd dat voor mij wel heel lastig. En hoewel ik dus iets anders wilde gaan doen was er niet veel kennis over wat er nog meer kon dan alleen maar dat. Ook op mijn middelbare school werd mij er niets over verteld. Er was een moment dat ik hardop tegen mijn mentor zei dat ik muzikant of acteur wilde worden. Dat werd me toen afgeraden en heel snel weggelachen. Zodra ik echter geproefd had aan het vak en erachter kwam dat er ook speciale scholen voor bestaan ben ik ervoor gegaan. Mijn ouders hebben mij hierin altijd gesteund.
Ik heb gestudeerd aan de MBO Theaterschool in Rotterdam en daar echt een top tijd gehad. Vier jaar lang heb ik de tijd gehad om mijzelf te leren kennen en mijn talenten te ontwikkelen. Die vier jaren hebben mij gemaakt tot wie ik nu ben. Één van de beste keuzes die ik heb gemaakt in mijn leven. Ik heb ook een aantal keer geprobeerd om door te studeren aan een HBO maar na meerdere malen afgewezen te worden in de laatste auditie rondes was ik er op een gegeven moment wel klaar mee. ‘Ik doe het zelf wel’ dacht ik toen. Ik ben vervolgens veel gaan samenwerken met studenten van de toneelscholen in Nederland. Doordat ik meedeed met projecten pikte ik alsnog lessen mee. Zo zat ik bijvoorbeeld alsnog twee maanden op de toneelacademie Maastricht of drie á vier maanden op de ArtEZ in Zwolle.

Toen ik in Tiel op de basisschool zat waren er naast Molukkers ook veel kinderen van Turkse en Marokkaanse komaf. Als kind kijk je daar niet zoveel naar. Geef ons een voetbal en we zijn de hele dag samen aan het spelen. In Tiel waren we eigenlijk al multicultureel voordat het woord een trend werd. Het theaterlandschap is echter een veelal witte omgeving. Dat begint al op de scholen. In het theater kan alles en mag alles maar toch zou een gekleurde acteur nooit Romeo in William Shakespeare’s “Romeo en Julia” kunnen zijn zonder dat het meteen een statement is. We leven helaas nog in een tijd waar kleur nog steeds uitmaakt wat je wel of niet mag. Waarin kleur een “statement” is of zo wordt gezien. En omdat de term “diversiteit” altijd zo nadrukkelijk wordt ingezet krijg ik altijd een beetje een dubbel gevoel. Neem acteurs gewoon aan op hun talent zonder er een “diversiteit” dingetje van te maken. Gelukkig zijn er nu veel gekleurde acteurs die gewoon zelf dingen maken. Als er geen werk voor je is dan maak je zelf iets. Het mooie daarvan is dat ze dan uiteindelijk niet om je heen kunnen. Je hoeft het niet via de mainstream kanalen te doen, wees creatief. 

Momenteel ben ik bezig met ‘Dengar’. Het is mijn eerste eigen voorstelling. Dat is begonnen met Fiona Kelatow mijn collega en de regisseur van ons stuk. Voor haar examen wilde ze een voorstelling maken en zelf spelen over haar Molukse roots. Van haar mentor kreeg ze te horen dat het een goed idee was maar ze mocht er niet zelf in spelen. Als inspiratie stuurde ik haar mijn mini- ego-docu die ik toentertijd gemaakt had. Ze heeft mij toen een berichtje gestuurd of ik met haar een voorstelling wilde maken. En zo geschiedde. Alle inspiratie voor het stuk komt uit mijzelf. Het gaat over mijn leven. Urenlang sprak ik met Fiona over mijn familie, mijn jeugd en nog veel meer. Hier zijn door Fiona een aantal onderwerpen uitgepikt waar we dieper op zijn ingegaan. Dan gaan we de vloer op en is het improviseren geblazen. Zo ontstaan de scènes, liedjes, beweging frases en uiteindelijk heb je een theatervoorstelling.

 

3 puntjes op de i...

Waarom steun jij BANGSA!

Alle projecten die zich inzetten voor de groei van het Molukse volk steun ik. Alle projecten die zich inzetten voor de ontwikkeling van de Molukse jeugd steun ik. Alle projecten die zich inzetten voor cultuurbehoud steun ik. Zolang het ten goede is van het volk ben ik van de partij.

Welke Molukker zou je graag ontmoeten en wat zou je hem of haar willen vragen als je slechts 1 vraag mocht stellen?

Oké, ik heb er 3. Haha! Jiggy Dje aka Vincent Patty. Wanneer ga je Elijaz aka Eli Latumahina aka mijn buurjongen signen? Wayo! Jim Taihuttu, wanneer begint de casting voor ‘De Oost’? Sign me in bro. Aan alle Molukse ondernemers. We need your help met een nieuw muzikaal project van de 3e en 4e generatie. Voor meer info jmpolnaija@gmail.com. Zo, dat is eruit.

Wat wil je graag de volgende generaties meegeven?

Ik heb dit al vaker gezegd, heel cliché maar ik ga het toch zeggen. Volg je hart! Doe waar je gelukkig van wordt. Zorg dat je de beste versie van jezelf bent, elke dag opnieuw. Ga de wereld in. Verrijk jezelf. Leer van andere culturen. Hoe meer je met andere culturen in aanraking komt, hoe meer je je eigen cultuur leert kennen. Werk samen. Help elkaar. Als iemand boven het maaiveld uitsteekt, groei daar naartoe in plaats van de ander vanuit afgunst af te kappen. Ik zei al eerder dat we kuddedieren zijn. We komen het best uit de verf als we onze krachten bundelen. Ja, er zijn in de vorige generaties genoeg voorbeelden van dat het fout ging. Klopt! Leer daar van en laat het je er niet van weerhouden om samenwerkingen aan te gaan. Als je ziet hoe het niet moet dan weet je ook hoe het wél moet. Het begint met luisteren naar elkaar.

Fotografie: Tanne van der Wal